De gedragscode Defensie wordt vaak aangehaald als de baas vindt dat je iets verkeerd hebt gedaan, en hij een maatregel wil opleggen. Van jou als militair wordt verwacht dat je de gedragscode kent.

Natuurlijk heb je wel van de gedragscode Defensie gehoord, maar waarschijnlijk ben je niet zo’n studiebol dat je op detailniveau weet wat er in staat. Toch wordt de gedragscode Defensie wel gebruikt om het jou te verwijten, als de baas vindt dat je die overtreden hebt. Dan wordt gesteld:

“In de gedragscode Defensie staat wat van u wordt verwacht. Naar de gedragscode wordt verwezen op de hoofdpagina van het Intranetportaal Defensie. Daarnaast bent u erop gewezen bij uw aanstelling en was het onderdeel van uw opleiding.”

Om deze redenen gaat men er vanuit dat jij de gedragscode Defensie dus min of meer van buiten kent. Dat is natuurlijk raar, maar zo argumenteert men helaas.

En dan slaan ze je bijvoorbeeld om de oren met: “Over vertrouwen staat in de gedragscode dat ik zorg dat mijn collega’s en de samenleving op mij kunnen vertrouwen. Zowel op kantoor, als op zee, in het veld of in de lucht moeten we op elkaar kunnen vertrouwen. Dit vergt dat ik nauwkeurig werk, mijn afspraken nakom, zorgvuldig omga met middelen en bevoegdheden en dat ik eerlijk en open communiceer. Zoals wij op elkaar vertrouwen, vertrouwt de samenleving op ons.
Ik ben mij altijd bewust van mijn voorbeeldfunctie en de hoge eisen die de samenleving stelt aan mijn gedrag. Ik spiegel mijzelf op mijn handelingen, of het nu in dienst is of erbuiten, op uitzending, of op internet. Dit maakt mij betrouwbaar voor mijn collega’s en voor de samenleving.”

Het lastige hieraan is dat bijna alles dat ze jou kunnen verwijten, hieraan opgehangen kan worden. Heb je iets niet verteld waarvan ze vinden dat je het had moeten vertellen? Dan heb je niet eerlijk en open gecommuniceerd. Heb je in het weekend geen voorbeeldig gedrag vertoond? Dan ben je je niet bewust geweest van je voorbeeldfunctie en de hoge eisen die de samenleving stelt aan mijn gedrag.

De moeite die ik hier persoonlijk mee heb is dat de gedragscode Defensie op deze manier eigenlijk robots verlangt. Want zeg nou eerlijk. Welke persoon op aarde gedraagt zich 24/7 voorbeeldig?

Daar komt bij dat het meest wezenlijke onderdeel van militair zijn is, dat je bereid bent je leven in de waagschaal te stellen voor het belang van de samenleving. Dát is primair wat het betekent om het uniform aan te hebben. Maar mensen die zich altijd en overal voorbeeldig gedragen, zijn niet de mensen die de ballen hebben om hun leven in de waagschaal te stellen voor het belang van de samenleving. De gedragscode Defensie verlangt dus eigenlijk om een soort mensen, dat niet past bij de aard van het beroep van militair.

Je leven in de waagschaal durven te stellen voor het belang van de samenleving, vereist eigenlijk dat er op een gezonde manier een steekje los met je is. Alleen mensen met wie op een gezonde manier een steekje los is, zijn over het algemeen ook het soort mensen dat het niet zo spannend vindt om risico’s te nemen. Het soort mensen dat van avontuur houdt. En gezien die karaktereigenschappen dus ook het soort mensen dat er niet voor terugdeinst de randjes op te zoeken. Daar is niks mis mee, dat is gewoon een bepaalde karaktereigenschap. Een karaktereigenschap die goed past bij de primaire functiebeschrijving van de militair, namelijk dat hij bereid is zijn leven in de waagschaal te stellen voor het belang van de samenleving. Daar houdt de gedragscode Defensie echter, helaas, geen rekening mee.

Gelukkig is er nog het recht, en in het recht draait het om wat er bewezen kan worden. Mocht je bijzonderheden krijgen omdat je het type mens bent met de voornoemde karaktereigenschappen, en de gedragscode Defensie daar onvoldoende rekening mee houdt, aarzel dan niet om contact op te nemen voor advies.