Ik heb in mijn loopbaan als militair jurist veel met de MIVD te maken gehad en laat me eerlijk zijn: Ik heb geen goede indruk van deze dienst gekregen. Mijn indruk is vooral dat hun medewerkers er net iets te veel van houden om geheimzinnig te doen. Maar ook dat ze overal spionnen zien, en dat ze gevaren en risico’s gigantisch overdrijven. En verder dat ze totaal geen rekening houden met hoe de macht die zij uitoefenen, overkomt op de militair waar het om gaat. Een aantal voorbeelden:

Toen ik in 2015 op uitzending was naar Mali, werkten wij samen met China. Het was immers een VN missie. Op een gegeven moment werd een delegatie van ons uitgenodigd op het Chinese kamp. Na afloop kregen we repres (representatie) materiaal overhandigd. Daar is niks raars aan, dat doet ieder land. Nederlandse schepen van de marine hebben bijvoorbeeld standaard klompjes in Delfts blauw patroon aan boord, om aan Jan en alleman uit te delen.
In dit geval kregen wij chopsticks. Meteen was duidelijk dat het goedkope plastic rommel was. Die dingen waren enorm licht (qua gewicht) en als je ermee op tafel tikte hoorde je ook dat het qua materiaal niks voorstelde.
Desondanks vonden de op ons kamp aanwezige MIVD medewerkers het nodig die chopsticks te onderzoeken, want misschien zat er wel afluisterapparatuur in. Dat is natuurlijk geen vreemde gedachte als je de hele dag denkt dat iedereen een mogelijke staatsvijand is, maar zoals gezegd kon je aan die dingen al horen en voelen dat het niks voorstelde dus dat er ook niks in verwerkt kon zijn. Toch kregen we die chopstick door midden gebroken terug van de MIVD. De nationale veiligheid staat immers voorop.

Later in mijn loopbaan ben ik een tijd secretaris geweest van de bezwarencommissie veiligheidsonderzoeken. Dat is een commissie die onderzoekt of de MIVD zijn werk goed heeft gedaan, als jouw VGB is ingetrokken of je MIVD Veiligheidsonderzoek een negatief resultaat heeft gehad. Ik zal niet op de details van de zaak ingaan want daarover heb ik geheimhoudingsplicht. Relevant is echter dat de landsadvocaat de MIVD hier vertegenwoordigde, en de landsadvocaat een supergeheim bewijsstuk had. Dat bewijsstuk moest geheim blijven omdat anders prijs gegeven zou worden wat de geheime onderzoeksmethoden van de MIVD zijn – en dat zou de nationale veiligheid in gevaar brengen. Dat zorgde ervoor dat alleen de commissie dat bewijs mocht zien. De persoon zelf, om wie het bezwaar ging, en zijn advocaat, moesten de ruimte verlaten. Toen dat gebeurd was kwam er een envelop tevoorschijn uit de koffer van de landsadvocaat, met daarop de markering TOP SECRET. Nadat die envelop geopend was, kwam daar een kleinere, rode envelop uit tevoorschijn. En daarin zat dan het top secret bewijsmateriaal: een foto van Facebook. Oftewel, de onderzoeksmethode in het MIVD veiligheidsonderzoek die zo krampachtig geheim gehouden moest worden, bleek te zijn dat de MIVD op het publieke Facebook account van de militair in kwestie, de foto’s had doorzocht. In militair jargon heet dat open bronnen onderzoek. En open bronnen onderzoek, dat kan iedereen doen. Zelfs m’n oma kan op een publiek Facebook account de foto’s bekijken. En daarover werd dan zo geheimzinnig gedaan.

In dezelfde periode in mijn loopbaan las ik een rapportage van de MIVD in een MIVD veiligheidsonderzoek over een bepaalde militair, die niet betrouwbaar zou zijn. Op basis waarvan was de betreffende MIVD rapporteur tot die conclusie gekomen? Omdat de betreffende militair woonde in een wijk met veel schotelantennes, en “dat soort mensen” nou eenmaal minder betrouwbaar zijn. Wat daarmee bedoeld werd, was: mensen met schotelantennes hebben waarschijnlijk een migratieachtergrond. En daarom zouden ze minder betrouwbaar zijn.
Niet alleen is dit gewoon heel erg racistisch, het is ook nog eens heel erg kortzichtig. Want wat zegt de buurt waarin je woont, of het soort mensen dat in jouw buurt wonen, over jou? Misschien wel iets, maar veel te weinig om dergelijke vergaande conclusies op te baseren.
Deze rapportage van deze MIVD medewerker kan natuurlijk een incident zijn geweest: Een uitschieter van een werknemer die niet helemaal geschikt is voor zijn functie. Maar wat zegt het over de bedrijfscultuur, als een medewerker zich kennelijk zo vrij voelt om dit soort argumentatie in een MIVD veiligheidsonderzoek te gebruiken voor het bepalen van de betrouwbaarheid van een militair?

Tot slot nog een laatste voorbeeld, uit mijn praktijk als advocaat. Ik heb een cliënt die tijdens een MIVD veiligheidsonderzoek bij hem thuis door 2 medewerkers van de MIVD zes uur lang geïnterviewd werd. ‘Interviewen’ is eigenlijk een te vriendelijk woord, want het heeft meer weg van een kruisverhoor waarbij constant vragen op je worden afgevuurd.
Mijn cliënt had de hele tijd het gevoel dat ze hem op iets probeerden te pakken, en net zo lang door zouden gaan totdat ze iets gevonden hadden. Na een aantal uur vroeg een van de MIVD’ers of hij even op het balkon mocht roken. Dat bleek te betekenen dat hij op het balkon ging rondsnuffelen. De ander heeft meerdere malen gevraagd of hij naar de WC mocht, en bleef dan eigenlijk vreemd lang weg. Mijn cliënt weet dat niet zeker, maar vermoedt dat diegene toen in zijn huis aan het rondsnuffelen is geweest.
Hoe dan ook, toen de MIVD’er op het balkon terug kwam had hij ineens een grijns op zijn gezicht. Hij was blijkbaar ergens over in zijn nopjes. Vervolgens legde hij mijn cliënt voor dat die nu toch wel wat uit te leggen had. Mijn cliënt keek hem niet begrijpend aan en vroeg wat hij bedoelde. Het antwoord van de MIVD’er: “Ja die pillen op het balkon. Dacht je dat we dat niet zouden vinden? Nu weten we waar je al die vakanties van betaalt.”
Wat bleek? Ook deze cliënt was op uitzending in Mali geweest, waar je wordt doodgegooid met Malarone pillen (anti malaria). Omdat hij nog geen oplossing gevonden had voor het overschot aan Malarone pillen waarmee hij terug van uitzending was gekomen, had hij ze maar in een doos op het balkon gezet. Dus zonder enige kennis van zaken over het militaire leven was die MIVD’er er vanuit gegaan dat het XTC pillen waren. Zonder aanleiding ook. En hij was er blij om. Hij was tevreden dat hij dacht dat hij mijn cliënt had kunnen pakken – een militair die al meer dan vijftien jaar lang trouwe dienst voor Nederland had vervuld.
Dit toont de mindset van deze mensen.

Het probleem daarbij is dat MIVD medewerkers heel veel macht hebben. Van de MIVD wordt gedacht dat die de nationale veiligheid waarborgt, en daardoor hebben ze heel veel bevoegdheden. Tegelijk is het zo dat in het belang van die nationale veiligheid, ze maar zeer weinig verantwoording hoeven af te leggen. Dat is een groot probleem, wanneer ze jou als militair op de korrel hebben. Ze kunnen namelijk heel ver gaan in hun onderzoeksmethoden tijdens een MIVD veiligheidsonderzoek, en ze worden daarin nauwelijks gecontroleerd.

Dat betekent dat als je een MIVD veiligheidsonderzoek krijgt, mijn advies is om daar niet lichtzinnig over te denken. In zo’n geval komt de MIVD bij je thuis, of ze vragen je een ruimte op de kazerne te reserveren. Bereid je daar goed  op voor! Mijn ervaring is namelijk dat ze zullen doen wat ze kunnen om iets te vinden. Om je ergens op te pakken. En daarbij schuwen ze het niet om je gigantisch onder druk te zetten. Ik heb meerdere verhalen gehoord van militairen die tijdens zo’n onderzoek op een gegeven moment zo wanhopig worden, en zich zo klem gezet voelen, dat ze in huilen uitbarsten. Niet omdat ze iets te verbergen hebben maar gewoon, omdat het ze zo ontzettend moeilijk gemaakt wordt.
Daarnaast is het belangrijk om je te realiseren dat het gespreksverslag dat zij hiervan maken, daarna “de waarheid” wordt. Dus zelfs als zij dingen verkeerd hebben opgeschreven, die je helemaal niet zo gezegd of bedoeld hebt, dan heb je het daarna heel erg moeilijk om duidelijk te maken dat het anders was.

Mocht je binnenkort een MIVD veiligheidsonderzoek hebben, aarzel dan niet om contact met me op te nemen. In een consult van één of twee uur kan ik je voorbereiden op het onderzoek, helpen met wat voor vragen je kan verwachten en helpen hoe je met  de trucjes van de MIVD’ers om kunt gaan. Ik garandeer je dat het onderzoek daarna een stuk prettiger voor je verloopt. Mocht je mij daarover niet geloven, check dan m’n reviews.